เสริมสิริมงคล · แผ่เมตตาคุ้มครองภัยจากสัตว์
บทขันธปริตร (วิรูปักข์)
Khandha Paritta
บทขันธปริตร หรือที่นิยมเรียกว่า บทวิรูปักข์ เป็นพระปริตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงภายหลังเหตุการณ์ที่พระภิกษุรูปหนึ่งถูกงูกัดถึงแก่มรณภาพ
เพราะมิได้แผ่เมตตาแก่เหล่าสัตว์มีพิษ พระองค์จึงทรงสอนให้ภิกษุทั้งหลายเจริญเมตตาต่อสรรพสัตว์อย่างไม่มีประมาณ
เพื่ออยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างไม่เป็นเวรต่อกัน จึงนิยมสวดก่อนนอน ก่อนเดินทาง หรือก่อนเข้าป่า
เพื่อเป็นสิริมงคลและเตือนใจให้ตั้งมั่นอยู่ในเมตตา
วิรูปักเขหิ เม เมตตัง เมตตัง เอราปะเถหิ เม
ฉัพยาปุตเตหิ เม เมตตัง เมตตัง กัณหาโคตะมะเกหิ จะ
ฉัพยาปุตเตหิ เม เมตตัง เมตตัง กัณหาโคตะมะเกหิ จะ
ขอความเมตตาของข้าพเจ้าจงมีแก่นาคตระกูลวิรูปักข์
ขอความเมตตาจงมีแก่นาคตระกูลเอราปถะ
ขอความเมตตาจงมีแก่นาคตระกูลฉัพยาบุตร
ขอความเมตตาจงมีแก่นาคตระกูลกัณหาโคตมกะ
อะปาทะเกหิ เม เมตตัง เมตตัง ทิปาทะเกหิ เม
จะตุปปะเทหิ เม เมตตัง เมตตัง พะหุปปะเทหิ เม
จะตุปปะเทหิ เม เมตตัง เมตตัง พะหุปปะเทหิ เม
ขอความเมตตาของข้าพเจ้าจงมีแก่สัตว์ไม่มีเท้า
ขอความเมตตาจงมีแก่สัตว์สองเท้า
ขอความเมตตาจงมีแก่สัตว์สี่เท้า
ขอความเมตตาจงมีแก่สัตว์มีเท้ามาก
มา มัง อะปาทะโก หิงสิ มา มัง หิงสิ ทิปาทะโก
มา มัง จะตุปปะโท หิงสิ มา มัง หิงสิ พะหุปปะโท
มา มัง จะตุปปะโท หิงสิ มา มัง หิงสิ พะหุปปะโท
ขอสัตว์ไม่มีเท้าอย่าได้เบียดเบียนข้าพเจ้า
ขอสัตว์สองเท้าอย่าได้เบียดเบียนข้าพเจ้า
ขอสัตว์สี่เท้าอย่าได้เบียดเบียนข้าพเจ้า
ขอสัตว์มีเท้ามากอย่าได้เบียดเบียนข้าพเจ้า
สัพเพ สัตตา สัพเพ ปาณา สัพเพ ภูตา จะ เกวะลา
สัพเพ ภัทรานิ ปัสสันตุ มา กิญจิ ปาปะมาคะมา
สัพเพ ภัทรานิ ปัสสันตุ มา กิญจิ ปาปะมาคะมา
ขอสัตว์ทั้งปวง สิ่งมีชีวิตทั้งปวง ภูตทั้งหลายทั้งสิ้น
จงประสบแต่ความเจริญ
อย่าได้มีสิ่งชั่วร้ายใด ๆ มาแผ้วพานเลย
อัปปะมาโณ พุทโธ อัปปะมาโณ ธัมโม อัปปะมาโณ สังโฆ
ปะมาณะวันตานิ *สิริงสะปานิ อะหิ วิจฉิกา สะตะปะที อุณณานาภี สะระพู มูสิกา
ปะมาณะวันตานิ *สิริงสะปานิ อะหิ วิจฉิกา สะตะปะที อุณณานาภี สะระพู มูสิกา
พระพุทธเจ้าทรงพระคุณหาประมาณมิได้
พระธรรมมีคุณหาประมาณมิได้
พระสงฆ์มีคุณหาประมาณมิได้
ส่วนสัตว์เลื้อยคลานทั้งหลายยังมีประมาณอยู่ คือ งู แมงป่อง ตะขาบ แมงมุม ตุ๊กแก และหนู
กะตา เม รักขา **กะตา เม ปะริตตา ปะฏิกกะมันตุ ภูตานิ
โสหัง นะโม ภะคะวะโต นะโม สัตตันนัง สัมมาสัมพุทธานัง
โสหัง นะโม ภะคะวะโต นะโม สัตตันนัง สัมมาสัมพุทธานัง
ความคุ้มครองข้าพเจ้าได้ทำไว้แล้ว
เครื่องป้องกันข้าพเจ้าได้ทำไว้แล้ว
ขอหมู่สัตว์ทั้งหลายจงหลีกไปเสีย
ข้าพเจ้าขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
ขอนอบน้อมแด่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งเจ็ดพระองค์
ความหมายโดยรวม
ขันธปริตรสะท้อนหลักสำคัญของพระพุทธศาสนาว่า ความคุ้มครองที่แท้จริงเริ่มต้นจากจิตที่เปี่ยมด้วยเมตตา ไม่ใช่เพียงการอ้อนวอนให้พ้นภัยจากภายนอก เมื่อเราไม่คิดเบียดเบียนสัตว์ทั้งหลาย และแผ่ความปรารถนาดีออกไปโดยเสมอภาค จิตย่อมสงบ อ่อนโยน และลดโอกาสแห่งความเป็นเวรต่อกัน
แม้บทนี้จะนิยมสวดเพื่อความเป็นสิริมงคลและคุ้มครองจากสัตว์มีพิษ แต่หัวใจสำคัญมิใช่เรื่องอิทธิฤทธิ์ หากเป็นการฝึกใจให้มีเมตตาต่อสรรพชีวิต เพราะเมื่อจิตตั้งมั่นอยู่ในเมตตา ย่อมเป็นเหตุให้ความเป็นเวรลดน้อยลง ทั้งต่อตนเองและต่อสรรพสัตว์
*หมายเหตุ: หนังสือสวดมนต์ไทยหลายฉบับใช้รูป "สิริงสะปานิ" ซึ่งเป็นรูปที่สืบทอดตามธรรมเนียมการสวด แต่ศัพท์บาลีเดิมคือ "สรีสปานิ (Sarīsapāni)"
**หนังสือสวดมนต์ไทยส่วนใหญ่ใช้ "กะตา เม รักขา กะตา เม ปะริตตา" ตามธรรมเนียมการสวด แต่ตามหลักไวยากรณ์บาลี ควรเป็น "กะตา เม รักขา กะตัง เม ปะริตตัง" เนื่องจาก รักขา เป็นคำนามเพศหญิง ส่วน ปะริตตัง เป็นคำนามเพศกลาง